Een rondrit langs het Meer van Ohrid

Het Meer van Ohrid ligt op de grens tussen Noord-Macedonië en Albanië. Het is een van de oudste meren van Europa: naar schatting meer dan drie miljoen jaar oud. Met een oppervlakte van circa 350 vierkante kilometer en een maximale diepte van 288 meter behoort het ook tot de diepste meren van het continent. De ligging in een tektonisch bekken maakt dat het meer nauwelijks slibt, waardoor het uitzonderlijk helder is. Zelfs op zonnige dagen kun je op sommige plekken tot 20 meter diep de bodem zien.
Wat het meer zo bijzonder maakt, is de unieke biodiversiteit. Meer dan tweehonderd soorten planten en dieren zijn endemisch – dat wil zeggen: ze komen nergens anders ter wereld voor. De bekendste daarvan is de Ohridforel, een vissoort die van oudsher op lokale menukaarten prijkt, maar inmiddels streng beschermd is. Het meer wordt gevoed door ondergrondse bronnen, waarvan een belangrijk deel afkomstig is uit het Prespameer, via een netwerk van karstkanalen.

De oevers worden gedeeld door Albanië en Noord-Macedonië, maar de sfeer aan beide kanten is verschillend. Aan de Macedonische kant liggen oude steden als Ohrid, vol Byzantijnse kerken en Ottomaanse huizen. Aan de oevers liggen dorpen, kloosters, kerken en Romeinse opgravingen. De stad Ohrid zelf is een historisch centrum vol Byzantijnse architectuur. Sinds 1980 staan zowel het meer als de stad op de UNESCO Werelderfgoedlijst.

Wij kwamen hier terecht halverwege een reis door de Balkan. We hadden al veel gezien: kloosters in Montenegro, markten in Sarajevo, verlaten bergpassen in Albanië en een ooievaarsdorp in Kroatië. Onze volgende stop is het Meer van Ohrid, We zijn van plan om een paar dagen te kamperen op een camping aan de oevers van het meer voor we verder rijden naar Skopje en Belgrado.

We slapen op Camping SCOUT Struga

Onze dag begint op Camping SCOUT in Struga, aan de westkant van het meer. Een camping zoals je ze vroeger vaker zag: eenvoudig, vriendelijk en een tikje rommelig. De plekken zijn ruim, met hier en daar wat gras en schaduw van hoge bomen. Er is een toiletgebouw dat niet meer doet dan strikt noodzakelijk, maar het is schoon en er is warm water. Geen zwembad, geen restaurant, geen animatie. Alleen een paar plastic stoelen en de geur van koffie in de ochtend, prima wakker worden.

09:00 uur – ontbijten op de camping

We ontbijten bij de tent. Broodjes halen we bij de bakker om de hoek, koffie komt uit de Nespresso. En dan gaan we.

09:15 uur – naar het klooster van Sveti Naum

De weg van Struga naar Sveti Naum, de regionale weg R1208, loopt langs het westelijk deel van het meer. Het eerste stuk gaat vlot: brede asfaltweg, weinig verkeer, uitzichten over het water. We passeren dorpen als Radožda en Kališta. Af en toe een bord met ‘rooms for rent’, een supermarktje, een verlaten hotel. De bergen zorgen nu nog voor een beetje schaduw. Het is nu nog relatief rustig op de weg, maar dat zal vast niet lang meer duren. We parkeren op de grote parkeerplaats bij het strand, waar je tegen betaling je auto kwijt kunt. Het is een bijzonder zicht een klooster met daarvoor een strand, waar de zonaanbidders al te vinden zijn.

10:15 uur – Klooster van Sveti Naum

Het klooster ligt op een schiereiland vlak bij de Albanese grens. Het werd in 905 gesticht door Naum van Preslav, een leerling van Cyrillus en Methodius – de bedenkers van het Glagolitisch schrift, de voorloper van het cyrillisch. De kerk die er nu staat, dateert voor een groot deel uit de 16e eeuw, maar bevat nog elementen van het oorspronkelijke gebouw.

Binnen zijn de fresco’s helder en opvallend levendig. In de narthex zien we scènes uit het leven van Sint-Naum, taferelen met de evangelisten en expressieve Christus-afbeeldingen. Achter in de kerk staat de graftombe van Sint Naum zelf. Volgens de legende kun je zijn hart nog horen kloppen als je je oor op de steen legt. We proberen het. We horen vooral ons eigen bloed suizen. Toch blijft het een mooi idee. Helaas is het verboden om binnen foto’s te maken, dus om ze te kunnen zien, zal je toch echt zelf een bezoek aan het klooster moeten brengen.

Buiten is het groen en kalm. Pauwen scharrelen over de binnenplaats. Het uitzicht over het meer is indrukwekkend: je kijkt uit richting de Albanese kustlijn, waar geen bebouwing te zien is. Alleen water en heuvels.

Op veilige afstand van het klooster laten we de drone op zodat we bijzondere beelden van dit klooster kunnen maken.

10:50 uur – varen op de bron van de Zwarte Drin

Achter het klooster begint een klein riviertje dat de Zwarte Drin heet. Hier liggen roeiboten klaar, bestuurd door mannen die alles weten over het water en verweerd zijn door de zon. We stappen in bij een oudere man die met rustige slagen het bootje voortduwt.

De rivier ontstaat hier letterlijk uit de grond: het water borrelt op uit karstbronnen onder het meer. Dit betekent dat het meer zichzelf voedt via een complex systeem van ondergrondse stromen. Volgens de schipper zijn deze bronnen verantwoordelijk voor het glasheldere water en het stabiele niveau van het meer, ongeacht het seizoen.

We glijden tussen rietkragen door, zien vissen onder ons en waterplanten die zacht meebewegen met de stroming. Halverwege stoppen we bij een houten steiger. Hier staat de kerk van Sint Athanasius, verscholen tussen de bomen. Klein, eenvoudig, met kaarsvet op de vloer en gerestaureerde fresco’s op de muren. Op de terugweg zien we een paar jonge eendjes tussen het riet. Alles is stil. De kapitein zegt dat je hier in het voorjaar soms pelikanen kunt zien.

Eenmaal terug op de plek waar we aan de tocht begonnen, lopen we terug richting de auto en gaan we verder met de rondrit.

11:45 uur – The Bay of Bones Museum

We rijden terug richting het noorden en stoppen na een kwartier bij het Bay of Bones Museum. De officiële naam is het Museum op het Water, maar iedereen noemt het Bay of Bones — een verwijzing naar de duizenden dierlijke botten en menselijke resten die hier in het meer zijn gevonden bij opgravingen begin deze eeuw. Het gaat om een prehistorische nederzetting op palen boven het water, bewoond tussen 1200 en 700 voor Christus.

Het museum bestaat uit een gereconstrueerd dorp op houten platforms. Er zijn hutten met rieten daken, binnen staan eenvoudige bedden, gereedschap van steen, keramieken potten. Het geheel is vrij toeristisch aangekleed, maar toch leerzaam. In het bijbehorende museum op de wal liggen originele vondsten: pijlpuntjes, een bronzen gesp, beenderen van herten en koeien. We lezen dat de bewoners waarschijnlijk vis vingen, graan verbouwden op de oevers, en op het meer woonden vanwege de veiligheid.

Naast het museum loopt een pad omhoog naar een uitzichtpunt op een klif. Daar zien we het hele meer liggen, met in de verte Ohrid en aan de overkant Albanië. Het is warm nu, maar de wind maakt het dragelijk. Tijd voor lunch.

13:20 uur – aankomst in Ohrid en de kerk van de Maagd Maria Peribleptos

We rijden verder naar Ohrid, de belangrijkste stad aan het meer. De parkeerplaats bij het oude centrum is vol, maar een paar straten verderop vinden we een plek. We beginnen onze wandeling bij de kerk van de Maagd Maria Peribleptos, net boven het centrum.

Onze eerste stop is de kerk van de Maagd Maria Peribleptos, een Byzantijns pareltje gebouwd in 1295. De buitenkant is eenvoudig, opgetrokken in baksteen en natuursteen, maar binnen is het verbluffend. De fresco’s zijn gemaakt door Michael en Eutychios, twee meesterschilders uit Constantinopel. Ze introduceerden een stijl met meer diepte, beweging en emotie – iets wat in die tijd nog zeldzaam was. We zien taferelen met apostelen, martelaren, engelen. Christus die huilt. Maria die lacht. Het zijn geen stijve symbolen, maar mensen met gezichten.

Een suppoost wijst op de manier waarop licht en schaduw zijn verwerkt in de plooien van gewaden. “Voor Macedonië was dit revolutionair”, zegt hij. We knikken. Je hoeft geen kunsthistoricus te zijn om te zien dat dit bijzonder is.

13:50 uur – Amfitheater en St. Sophia

We dalen af richting het centrum. Halverwege stuiten we op het antieke theater van Ohrid. Gebouwd in de Hellenistische periode, waarschijnlijk rond 200 voor Christus. Tijdens de Romeinse tijd werden hier gladiatorengevechten gehouden. Later werd het theater vergeten, bedolven onder puin, totdat bewoners het per ongeluk weer ontdekten bij het uitgraven van funderingen in de jaren ’80.

Het theater is nu deels gereconstrueerd. Er worden zomers klassieke concerten en toneelstukken opgevoerd. Vandaag wordt het podium opgebouwd voor een optreden later die avond. We gaan even op een stenen zitbank zitten. De akoestiek is indrukwekkend – zelfs zacht gepraat klinkt hier gedragen.

Daarna lopen we verder naar de kerk van Sint-Sophia. Dit is een van de oudste kerken van Ohrid, gebouwd in de 11e eeuw en later omgevormd tot moskee onder Ottomaanse heerschappij. De minaret is verdwenen, maar de structuur bleef intact. Binnen zien we gerenoveerde fresco’s, sommige herontdekt pas na restauraties in de twintigste eeuw. De enorme Christusfiguur in de koepel kijkt neer vanaf boven. Deze kerk is minder mooi dan de andere kerken die we vandaag gezien hebben, maar als je er langskomt het bezoeken waard.

14:10 uur – lunch aan het meer

We lopen verder naar beneden, richting het meer en nemen plaats op het terras van een klein restaurant aan de waterkant. Er is nauwelijks wind. De zon staat hoog. We bestellen Ohridforel, gebakken in boter met peterselie en citroen. Daarbij komt een eenvoudige salade van tomaat, komkommer en witte kaas en een karaf witte wijn van lokale druiven.

De forel smaakt zacht en iets ziltig. De vis is kleiner dan we verwacht hadden, maar perfect gegaard. Na de lunch drinken we op het gemak de wijn en het water op en bestellen we nog een koffie.

15:05 uur – langs het meer naar Kaneo

Vanaf het restaurant lopen we richting het pad langs het meer, dat via houten vlonders richting Kaneo voert. Dit is een van de mooiste stukken van Ohrid. Het water klotst zacht onder ons en af en toe passeert een kajakker of vissersbootje. Aan onze rechterhand hangen rotswanden vol struiken en wilde bloemen; aan onze linkerhand strekt het meer zich uit.

Onderweg passeren we enkele kleine strandjes. Families zitten onder parasols, kinderen springen van lage steigers. Tussen de vlonders staan bankjes. Het pad buigt langzaam omhoog, via een stenen trap. Bovenop de klif ligt onze volgende bestemming.

15:25 uur – Sint-Jan de Theoloog in Kaneo

De kerk van Sint-Jan de Theoloog is het bekendste gezicht van Ohrid. Bijna elke reisgids heeft deze kerk op de cover, zelf wij kiezen voor dit beeld al hoofdfoto. Gebouwd in de 13e eeuw, in een mix van Armeense en Byzantijnse stijl. Roodbruine bakstenen, een achthoekige koepel, sierlijke patronen in het metselwerk. De ligging is spectaculair: op een klif, met uitzicht over het meer en de Albanese bergen aan de overkant.

Binnen is de kerk sober. Een paar iconen, een brandend olielampje, muurschilderingen die nauwelijks zichtbaar zijn. Maar buiten is het prachtig en dan vooral het uitzicht. We blijven tien minuten zitten op een bankje aan de rand van het pad. Dit is natuurlijk de perfecte plek om de drone nog een keer omhoog te laten.

15:40 uur – klim naar Clemens en Panteleimon

We volgen een steil bospad omhoog naar een volgende kerk: die van de Heiligen Clemens en Panteleimon. Deze plek is van groot belang in de Slavische wereld: Clemens stichtte hier in de 9e eeuw een kloosterschool, waar hij het Glagolitische schrift onderwees – de voorloper van het Cyrillisch. Het huidige gebouw is een reconstructie, voltooid begin 21e eeuw, op de fundamenten van de oorspronkelijke basiliek.

Op het terrein liggen zuilen, resten van mozaïekvloeren en stenen grafplaten. Archeologen zijn hier nog altijd actief. De kerk zelf is ruim en licht, met nieuwere fresco’s en een marmeren altaar. Vanaf het terras achter de kerk kijk je uit over het meer en zie je hoe het oude en het nieuwe Ohrid zich vermengen.

We besluiten het fort, dat even verderop op de heuvel ligt, over te slaan. De temperatuur loopt inmiddels flink op en we hebben nog een stuk te rijden. We nemen een zijweg terug naar de parkeerplaats.

16:30 uur – terug in Struga en zwemmen

De rit terug naar Struga duurt ongeveer een half uur. We nemen de noordelijke route, via de hoofdweg, en slaan net voor Struga weer af naar de camping. Daar trekken we zwemkleding aan en lopen naar het strandje naast de camping, ook wel bekend als “Womens Beach”.

Het water is koel, glashelder en verfrissend. We laten ons rustig drijven. Rond ons in het water dobberen nog twee andere badgasten, verder is het stil. We lezen wat in de schaduw van een boom en laten de dag bezinken.

18:30 uur – wandelen door Struga

Tegen de avond wandelen we langs de rivier de Zwarte Drin, die hier uit het meer stroomt. Struga is geen stad met grote monumenten, maar wel met sfeer. Aan de oever liggen tientallen terrassen, ijssalons, eettentjes. Op de bruggen zitten tieners, voeten bungelend boven het water. Kinderen springen van de reling en laten zich met de stroom meevoeren – een dagelijks ritueel, zo lijkt het.

Op een marktje zien we handgemaakte sieraden, waaronder ook kettingen en oorbellen met Ohridparels. Deze parels worden volgens traditioneel procedé gemaakt van schelpen uit het meer en zijn beroemd in de regio. Families als Talevi en Filevi zijn bekende namen in de parelhandel. In Ohrid en Struga vind je hun ateliers, waar alles nog met de hand wordt gedaan.

19:30 uur – diner bij Antika

Voor het diner kiezen we Antika, een restaurant aan de rivier. De menukaart is traditioneel Macedonisch: tavče gravče (bonenstoof uit een aardewerken pot), shopska-salade, gegrilde worstjes, brood met kajmak. Alles smaakt huisgemaakt, eenvoudig en goed.

We drinken een lokaal rood wijntje erbij en kijken naar het water dat onder ons doorglijdt. Een bootje met lampjes vaart langzaam richting het meer.

21:15 uur – Afsluiten bij Beach Bar Holiday
Als afsluiting lopen we naar Beach Bar Holiday, net buiten het centrum, aan het meer. Er staat rustige muziek op. In het zand staan houten stoelen. We bestellen een glas raki en nemen plaats aan een tafeltje onder een dennenboom. In de verte horen we het water zacht tegen de oever slaan.

We blikken terug op de dag. Twaalf uur is niet genoeg om het hele meer van Ohrid te ontdekken, maar het is een goed begin.

Wat we nog hadden kunnen doen

• Het Fort van Samuel beklimmen voor een uitzicht over de stad en het meer
• Een wandeling maken door het Galicica Nationaal Park, met uitzichten over zowel het Ohrid- als Prespameer
• De Albanese stad Pogradec aan de overzijde van het meer bezoeken
• Meer kloosters bekijken, zoals dat van Sint Erasmus, net buiten Ohrid
• De oude bazaar van Ohrid uitgebreider verkennen
• Een boottocht maken langs de zuidkant van het meer
• Het natuurhistorisch museum van Ohrid bezoeken