Een andere kant van Amsterdam

Na mijn bezoek aan Amsterdam vorige week ontstond al snel het plan om op korte termijn terug te keren. Tijdens die dag stonden vooral hedendaagse kunst en optische illusies centraal. Toch werd opnieuw duidelijk hoeveel kanten Amsterdam heeft. Je kunt zonder moeite meerdere ‘Amsterdam in 12 uur’-reportages maken zonder telkens hetzelfde programma te volgen.

Vooral buiten het historische centrum valt nog veel te ontdekken. Amsterdam is meer dan grachten, grachtenpanden en de bekendste bezienswaardigheden. Wie verder kijkt dan de Dam, het Museumplein en de drukbezochte musea, komt terecht in buurten en gebieden die een heel ander beeld van de stad laten zien.

Dat kan als aanvulling op de bekende hoogtepunten, maar ook als een compleet dagje uit. Vandaag laat ik het centrum daarom grotendeels links liggen. Of beter gezegd: rechts. Mijn route voert me namelijk naar het noordwestelijke deel van Amsterdam.

Vorige week kreeg ik daar slechts een klein stukje van te zien. Dat was genoeg om nieuwsgierig te worden naar de rest. Daarom maak ik vandaag opnieuw gebruik van mijn NS Flex Dal Vrij-abonnement en stap ik op de trein naar Amsterdam.

Het belooft een zomerse dag te worden. Mijn programma zat aanvankelijk zo vol dat ik vooraf serieus heb moeten schrappen. Er is simpelweg te veel om alles in twaalf uur te proppen. Dat maakt deze dag meteen interessant: hoeveel van die andere kant van Amsterdam kan ik in één dag ontdekken?

6:10 uur – naar het station

Het was vanochtend vroeg opstaan, iets waar ik gelukkig weinig problemen mee heb. Om met een NS Flex Dal Vrij-abonnement toch tijdens de ochtendspits te kunnen reizen, moet je vóór 6:30 uur ingecheckt zijn. Dat betekent bijtijds je bed uit als je het maximale uit de dag wilt halen. Anders kun je pas na negen uur aan de reis beginnen.

Om half zes gaat de wekker, waarna ik mijn gebruikelijke ochtendroutine afwerk. Het is hartje zomer, dus goed insmeren met zonnebrandcrème hoort daar vandaag ook bij. Op dit vroege tijdstip is er nauwelijks verkeer op de weg. De zomervakantie is inmiddels begonnen, waardoor het nog rustiger is dan normaal.

Ruim op tijd arriveer ik bij het station van Roosendaal. Ik zet de auto op het P+R-terrein, loop via de hoofdingang naar binnen en passeer om tien voor half zeven de incheckpoortjes.

6:31 uur – met de trein naar Amsterdam

Vanaf Roosendaal kun je in iets minder dan twee uur rechtstreeks naar Amsterdam reizen. De intercity begint zijn rit in Roosendaal en staat daarom al klaar op spoor 4B. Ik stap in, zoek een zitplaats en om precies 6:31 uur komt de trein in beweging.

Na aankomst kan mijn dagje Amsterdam meteen beginnen. Althans, dat is de bedoeling. Tijdens de rit volgt de mededeling dat de trein niet verder rijdt dan Haarlem. Door een defecte trein tussen Haarlem en Amsterdam is het spoorverkeer daar ontregeld.

Om 8:10 uur moet ik in Haarlem uitstappen. Ruim een kwartier later kan ik mijn reis vervolgen in een overvolle trein naar Amsterdam Centraal.

8:45 uur – Amsterdam

Ruim twintig minuten later dan gepland arriveer ik op station Amsterdam Centraal. Voordat ik verderga, haal ik eerst een extra sterke cappuccino. Die drink ik al lopend op.

Ik verlaat het station aan een andere kant dan de meeste toeristen: via de IJ-zijde aan de noordkant. Vanaf hier heb je zicht op de gebouwen langs beide oevers van het IJ. Ik maak eerst een paar foto’s van onder meer het Eye Filmmuseum en de daarnaast gelegen A’DAM Lookout. Die laatste staat aan het einde van de dag nog op mijn programma.

08:55 uur – langs het IJ naar Amsterdam-West

Ik loop vanaf Amsterdam Centraal in westelijke richting langs het IJ. De route voert me over de brede kade, met links de stad en rechts het water. Onderweg verandert het beeld voortdurend. Bij de Zandhoek staan enkele karakteristieke Amsterdamse panden die herinneren aan het maritieme verleden van dit deel van de stad.

Recht voor me wordt het uitzicht ondertussen bepaald door moderne woningbouw, hoge appartementengebouwen en andere opvallende architectuur langs het IJ. Die combinatie van oud en nieuw maakt deze wandeling meteen interessant.

Even later loop ik Het Stenen Hoofd op. Deze brede landtong is een voormalige havenpier die in 1902 werd aangelegd. De pier werd onder meer gebruikt door schepen van de Holland-Amerika Lijn. Tot 1968 fungeerde Het Stenen Hoofd als overslagplaats. Goederen uit zeeschepen werden hier rechtstreeks overgeladen op vrachtwagens en op goederentreinen die gebruikmaakten van het naastgelegen rangeerterrein.

Van die bedrijvigheid is tegenwoordig weinig meer te merken. Het terrein wordt beheerd door Stichting Het Stenen Hoofd en geldt als een van de overgebleven creatieve rafelranden van de binnenstad. Regelmatig vinden er kleinschalige evenementen en culturele activiteiten plaats. Op rustige dagen komen vooral buurtbewoners hier wandelen, zonnen of aan het water zitten.

Ook ik neem even de tijd om van het uitzicht over het IJ te genieten. Vanaf het uiteinde van de pier kijk je vrij uit over het water en de bebouwing aan de noordelijke oever. Door de open ligging voelt Het Stenen Hoofd opvallend ruim, terwijl het historische centrum op korte afstand ligt.

Het Stenen Hoofd heeft daarnaast een bijzondere botanische waarde. De oude kademuren zijn aangewezen als muurplantenreservaat. In de voegen en tussen de stenen groeien verschillende zeldzame en beschermde varensoorten, waaronder de schubvaren en de steenbreekvaren. Daarmee is de voormalige havenpier niet alleen historisch en cultureel interessant, maar ook een kleine groeiplaats voor bijzondere stadsnatuur.

Even verderop staat het kunstwerk ‘Islanded’ van de Nederlandse beeldhouwer Anneke de Witte. Het beeld werd in 2010 geplaatst op het Barentszplein, tussen de Silodam en de voormalige graansilo’s. Het bestaat uit een donkere bronzen onderzijde en een lichte keramieken bovenkant. Daardoor lijkt het op een klein eiland dat op poten boven de kade staat. De kunstenares liet zich inspireren door het uitzicht over het IJ, verre bestemmingen en de goederen die hier vroeger vanuit andere delen van de wereld werden aangevoerd. Wandelaars kunnen zelfs onder het beeld doorlopen. Islanded past daarmee goed bij deze plek, waar de maritieme geschiedenis van Amsterdam samenkomt met moderne architectuur en het open water van het IJ.

Onderweg komt de Pontsteiger steeds nadrukkelijker in beeld. Dit grote woongebouw staat op een ongeveer tweehonderd meter lange dam die het IJ in steekt en vormt als het ware de toegangspoort tot de Houthaven. Het ontwerp van Arons & Gelauff bestaat uit twee hoge torens die op ongeveer zestig meter hoogte met elkaar verbonden zijn door een groot brugdeel. Door die open vorm kijk je deels door het gebouw heen, terwijl de koperkleurige gevel afhankelijk van het zonlicht steeds een andere tint krijgt. Met ongeveer 90 meter behoort de Pontsteiger tot de hoogste woongebouwen van Amsterdam. Het gebouw telt honderden appartementen en is door zijn omvang vanuit veel plekken langs het IJ te herkennen.

9:50 uur – koffie bij 30ML

Amsterdam kent voldoende goede plekken om koffie te drinken; ook in de Spaarndammerbuurt zijn genoeg goede plekken te vinden voor een kop koffie. Ik kies voor 30ML Coffee Roasters aan de Spaarndammerstraat. Het is een kleine koffiezaak die goed bekendstaat en op dit tijdstip nog aangenaam rustig is.

Voor € 5,30 bestel ik een medium cappuccino. Bij het tappunt schenk ik er gratis een glas water bij. Daarna zoek ik een plek op het terras. Vanaf hier kijk ik uit over de Spaarndammerstraat en geniet ik even van de rust in de buurt. Het is een prettige onderbreking na de wandeling langs het IJ en meteen een goed moment om het vervolg van mijn route nog eens te bekijken.

10:15 – door het Westerpark en langs Westergas

Onderweg naar het Banksy Museum neem ik een deel van het Westerpark mee. Eerst wandel ik door het oorspronkelijke park, dat in 1891 werd aangelegd voor de bewoners van de snelgroeiende arbeiderswijken in dit deel van Amsterdam. Het is een traditioneel stadspark met brede grasvelden, vijvers, oude bomen en slingerende wandelpaden. Na de drukte van de Spaarndammerstraat vormt het een rustige en groene overgang naar het voormalige fabrieksterrein erachter.

Aan de westzijde gaat het oude park vrijwel ongemerkt over in het nieuwere deel rond de voormalige Westergasfabriek. Die fabriek werd in de jaren 1880 gebouwd en produceerde steenkoolgas voor onder meer de straatverlichting van Amsterdam. De ligging was strategisch gekozen. Steenkool kon via het water en de naastgelegen spoorlijn worden aangevoerd. In 1898 nam de gemeente Amsterdam de fabriek over en werd het complex verder uitgebreid.

Door de komst van gas uit de Hoogovens en later aardgas uit Groningen verloor de fabriek geleidelijk haar functie. In 1967 stopte de gasproductie definitief. Daarna werden delen van het terrein gebruikt als opslagplaats en werkplaats. De bodem was door tientallen jaren industriële activiteit zwaar vervuild. Dat maakte de herontwikkeling ingewikkeld en kostbaar. Een deel van de oorspronkelijke bebouwing verdween, maar verschillende fabriekspanden bleven behouden en kregen later de status van rijksmonument.

Na een omvangrijke bodemsanering werd het terrein aan het begin van deze eeuw omgevormd tot een combinatie van stadspark en cultuurgebied. Het nieuwe landschapspark sloot aan op het bestaande Westerpark en werd in 2003 officieel geopend. De oude industriële gebouwen kregen nieuwe functies, zonder dat hun oorspronkelijke karakter volledig verdween.

Tegenwoordig staat het terrein vooral bekend als Westergas. In en rond de voormalige fabriekshallen bevinden zich horecazaken, culturele instellingen, werkruimten en locaties voor exposities, markten en festivals. Ook Fabrique des Lumières is in een van de oude gebouwen gevestigd. De oude gashouder, machinegebouwen en bakstenen fabriekspanden herinneren nog altijd aan het industriële verleden. Tegelijkertijd wordt het terrein dagelijks gebruikt om te wandelen, sporten, picknicken of op een terras te zitten.

Ik loop slechts door een klein deel van het gebied. Toch is de overgang goed zichtbaar: van een negentiende-eeuws stadspark naar een voormalige gasfabriek die inmiddels een tweede leven heeft gekregen. Daarna vervolg ik mijn route richting het Banksy Museum.

10:30 uur – Fabrique des Lumières

Eigenlijk stond Fabrique des Lumières pas later op mijn programma. Tussen 15:00 en 17:00 uur draait vandaag Klimt, Goud en Kleurrijk, een terugkeer van de eerste grote expositie die hier te zien was. De voorstelling groeide uit tot een publieksfavoriet en is deze zomer tijdelijk opnieuw geprogrammeerd. Toch besluit ik mijn planning om te gooien. Ik ben nu eenmaal al op het Westergasterrein en kan in de ochtend Van Vermeer tot Van Gogh, Hollandse Meesters bekijken.

Fabrique des Lumières is geen traditioneel museum met schilderijen aan witte muren. Het is een centrum voor immersieve digitale kunst, gevestigd in de voormalige Zuiveringshal van de Westergasfabriek. Met tientallen projectoren worden kunstwerken uitvergroot en rondom de bezoekers geprojecteerd. De beelden verschijnen niet alleen op de hoge muren, maar ook op de vloer en op de industriële elementen in de hal. Muziek en bewegende animaties maken de voorstelling compleet. Daardoor sta je niet voor een schilderij, maar er als het ware middenin.

Na binnenkomst begint mijn bezoek met een aparte presentatie over Piet Mondriaan. Zijn ontwikkeling van herkenbare landschappen en bomen naar rechte lijnen, rechthoeken en primaire kleuren wordt in hoog tempo zichtbaar gemaakt. De bekende vlakken lijken over de muren te schuiven en veranderen voortdurend van vorm.

Daarna begint Van Vermeer tot Van Gogh, Hollandse Meesters. Schilderijen van onder anderen Vermeer, Rembrandt en andere Nederlandse meesters vullen de enorme ruimte. Details worden sterk uitvergroot, figuren komen in beweging en complete schilderijen lopen langzaam in elkaar over. Doordat de beelden overal om me heen verschijnen, weet ik soms niet waar ik het eerst moet kijken. Regelmatig draai ik me om, omdat er achter mij alweer iets nieuws gebeurt.

Vooral het laatste deel, dat volledig in het teken staat van Vincent van Gogh, maakt indruk. Zijn krachtige penseelstreken en felle kleuren lenen zich uitstekend voor deze manier van presenteren. Landschappen bewegen, sterren draaien door de ruimte en geschilderde lijnen lijken over de muren te stromen. Het hoogtepunt is de digitale bewerking van De sterrennacht. De blauwe lucht en gele sterren vullen de hele hal, terwijl de bekende wervelingen zich langzaam over de muren en de vloer verplaatsen. Op dat moment komt alles samen: de enorme ruimte, de muziek en het schilderij dat letterlijk om me heen tot leven komt.

Ik had Fabrique des Lumières vooral ingepland omdat het goed aansloot bij mijn route door Amsterdam-West. Uiteindelijk blijkt het een van de sterkste onderdelen van de ochtend te zijn. Dit is geen vervanging voor het bekijken van de originele schilderijen, maar wel een totaal andere manier om kunst te beleven.

11:35 uur – De Gashouder

Na mijn bezoek aan Fabrique des Lumières loop ik langs de Gashouder, een van de bekendste gebouwen op het Westergasterrein. Het ronde industriële bouwwerk werd in 1902 in gebruik genomen voor de opslag van gas en doet tegenwoordig dienst als locatie voor grote evenementen. Op dit moment staat het gebouw in de steigers en wordt er verbouwd, waardoor ik het alleen van buiten kan bekijken. Ondanks de verbouwing blijft de enorme ronde vorm een opvallend herkenningspunt tussen de overige voormalige fabriekspanden.

11:45 uur – Banksy Museum: activisme met een knipoog

Als liefhebber van straatkunst en graffiti zal het jullie als lezers niet verbazen dat ik het nieuwe Banksy Museum graag wil bezoeken. Banksy is waarschijnlijk de bekendste kunstenaar van wie vrijwel niemand met zekerheid weet wie hij is. Zijn herkenbare sjablonen combineren humor en satire met kritiek op oorlog, kapitalisme, consumentisme, machtsverhoudingen en sociale ongelijkheid. Zijn werken zijn aantrekkelijk om naar te kijken, maar bijna altijd zit er een boodschap achter die je aan het denken zet. Banksy voert actie met kunst en doet dat vaak met een flinke knipoog.

Het Banksy Museum aan het Van Slingelandtplein is geen tijdelijk pop-upmuseum, maar een permanente toevoeging aan Amsterdam. Verdeeld over ruim duizend vierkante meter zijn meer dan 160 werken te zien. Het gaat grotendeels om levensgrote reconstructies van muurschilderingen, aangevuld met tekeningen, projecties en achtergrondinformatie. De tentoonstelling is niet officieel door Banksy geautoriseerd en bevat dus geen verzameling originele muren die uit steden over de hele wereld zijn losgezaagd. De kracht zit vooral in de manier waarop zijn straatkunst opnieuw tot leven is gebracht.

De werken hangen niet netjes ingelijst tegen witte museumwanden. De zalen zijn ingericht als straten, tunnels, steegjes en vervallen industriële ruimtes. Soms loop ik langs bakstenen muren, dan weer door een donkere doorgang of een nagebouwde straathoek. Daardoor krijg ik veel meer het gevoel dat ik straatkunst bekijk op de plek waarvoor deze bedoeld is.

Achter iedere hoek wacht een volgend werk en regelmatig blijf ik langer staan om de tekst, de symboliek en de details goed te bekijken.

Een van de bekendste verhalen uit Banksy’s carrière wordt op een videoscherm getoond. In oktober 2018 werd Girl with Balloon bij Sotheby’s in Londen geveild voor £ 1,042 miljoen. Meteen nadat de hamer viel, zakte het doek door een papiervernietiger die in de lijst verborgen zat. Tot verbijstering van de aanwezigen werd ongeveer de helft van het werk in repen gesneden. Het resultaat kreeg later de titel Love Is in the Bin. De stunt zette niet alleen de kunstwereld voor schut, maar maakte het werk uiteindelijk nog veel waardevoller. In 2021 werd het opnieuw geveild, ditmaal voor ruim £ 18,5 miljoen. Verderop in het museum kom ik een op een muur aangebrachte versie van het meisje met de ballon tegen.

Verderop kom ik Choose Your Weapon tegen. Hierop houdt een gemaskerde figuur in een hoodie een blaffende hond aan een ketting. De hond is direct herkenbaar als een ontwerp in de stijl van de Amerikaanse kunstenaar Keith Haring. Het werk lijkt op het eerste gezicht speels, maar roept tegelijk vragen op over agressie, jeugdcultuur en de manier waarop kunst als wapen kan worden ingezet.

Ook Venice in Oil blijft hangen. Meerdere klassiek ogende olieverfschilderijen vormen samen het beeld van een enorm cruiseschip dat door Venetië vaart. In eerste instantie lijkt het een traditioneel stadsgezicht, totdat de schaal van het schip duidelijk wordt. Banksy richt zijn kritiek hier op de gevolgen van massatoerisme en de aanwezigheid van grote cruiseschepen in een kwetsbare historische stad. Het is typerend voor zijn werkwijze: de voorstelling trekt je aandacht en pas daarna dringt de scherpere boodschap door.

Banksy schreef ooit de inmiddels bekende woorden ‘Copyright is for losers’. Die uitspraak past bij zijn afkeer van de gevestigde kunsthandel en de manier waarop anderen enorme bedragen aan zijn werk verdienen. Toch betekent dit niet dat iedereen zijn beelden onbeperkt voor commerciële doeleinden mag gebruiken. Banksy’s organisatie Pest Control houdt zich onder meer bezig met de authenticatie en bescherming van zijn werk. Het museum is niet door hemzelf samengesteld of goedgekeurd, maar probeert zijn werk en gedachtegoed wel zo volledig mogelijk te presenteren.

Naarmate ik verder door het museum loop, wordt de toon grimmiger. De humor blijft aanwezig, maar thema’s als oorlog, vluchtelingen, politiegeweld en onderdrukking krijgen steeds meer ruimte. Het meest confronterende deel is voor het laatst bewaard. In de eindhal staat een grote reconstructie van de afscheidingsbarrière op de Westelijke Jordaanoever. Banksy bracht op en rond deze barrière verschillende werken aan waarin hij harde politieke kritiek combineerde met hoopvolle en soms bijna kinderlijke beelden.

Deze laatste ruimte maakt de meeste indruk op mij. De schaal van de nagebouwde betonnen wand, de sobere omgeving en de kunstwerken zorgen ervoor dat ik vanzelf langzamer ga lopen. Het is geen zaal waar je snel een paar foto’s maakt en weer doorgaat. De beelden laten zien wat straatkunst kan doen wanneer de omgeving onderdeel wordt van het kunstwerk.

Ik vind het Banksy Museum een geweldige tentoonstelling. De presentatie is creatief, uitgebreid en toegankelijk, terwijl de maatschappelijke lading van zijn werk nergens wordt afgezwakt. Natuurlijk zijn het reconstructies en geen originele murals. Toch voelt het museum niet als een verzameling eenvoudige kopieën. De nagebouwde straten en muren geven de werken hun context terug. Vooral de laatste hal laat me stil achter en bewijst hoeveel kracht er kan zitten in een spuitbus, een sjabloon en een goed gekozen plek.

13:10 uur – de muurschildering van Keith Haring

Na mijn bezoek aan het Banksy Museum zet ik mijn tocht langs de Amsterdamse straatkunst voort. Op Google Maps heb ik gezien dat zich op het terrein van de Centrale Markthallen, het huidige Food Center Amsterdam, een enorme muurschildering van Keith Haring bevindt. De routeplanner probeert me echter via een weg te sturen die niet openbaar toegankelijk is. Het Food Center is een afgesloten bedrijventerrein en je kunt dus niet zomaar naar de gevel toe lopen.

Daarom bekijk ik het kunstwerk vanaf het Vredenhofpad, wat achteraf niet de beste plek blijkt te zijn. Door de afstand en de bouwwerkzaamheden in het gebied is het zicht niet helemaal vrij. Toch is de metershoge witte tekening op de bakstenen gevel goed te herkennen. Het werk toont een fantasiedier dat het midden houdt tussen een hond en een zeemonster. Op zijn rug staat een van de kenmerkende figuren van Haring.

Keith Haring maakte de muurschildering in 1986, toen hij voor zijn eerste grote solotentoonstelling in het Stedelijk Museum in Amsterdam verbleef. Hij schilderde het werk op de zijgevel van het toenmalige depot van het museum. Met afmetingen van ongeveer 12 bij 15 meter geldt het als zijn grootste bewaard gebleven openbare kunstwerk in Europa.

Lang bleef het kunstwerk echter niet zichtbaar. In 1994 werd het gebouw aan de buitenzijde geïsoleerd en verdween de volledige schildering achter aluminium gevelplaten. Bijna dertig jaar lang wist vrijwel niemand in welke staat het werk zich bevond. De Amsterdamse graffitiartiest Aileen Middel, beter bekend als Mick La Rock, begon na het terugvinden van oude foto’s een jarenlange campagne om de gevelplaten te laten verwijderen. In juni 2018 kwam de muurschildering opnieuw tevoorschijn en bleek deze verrassend goed bewaard te zijn gebleven.

Na de onthulling was restauratie noodzakelijk om verdere achteruitgang te voorkomen. Een internationaal team van restauratoren voerde die werkzaamheden uit en rondde de restauratie in 2021 af. Sindsdien is de Haring weer zichtbaar in het Amsterdamse straatbeeld, al blijft de locatie zelf niet vrij toegankelijk.

Het is jammer dat ik niet dichter bij het werk kan komen. Vanaf het Vredenhofpad krijg ik desondanks een redelijke indruk van de enorme afmetingen. Na de ruim 160 reconstructies in het Banksy Museum zie ik hier eindelijk weer een originele muurschildering op de plek waar de kunstenaar haar zelf heeft aangebracht. Alleen al het verhaal van de bijna dertig jaar verborgen Haring maakt deze omweg de moeite waard.

13:25 uur – een ijsvogel aan de Van Hallstraat

Ik loop terug in de richting van Westergas. Vanuit het park valt mijn oog op een grote muurschildering aan de zijkant van een woning aan de Van Hallstraat. Een ijsvogel zit op een oude straatlantaarn, terwijl op de achtergrond de schaduw van een veel grotere vogel over de gevel loopt. De Engelse naam van de ijsvogel is kingfisher en het is een van mijn favoriete vogels. Alleen al door zijn felblauwe en oranje veren is hij direct herkenbaar. Natuurlijk blijf ik even staan om dit fraaie stukje straatkunst van afstand te fotograferen voordat ik mijn wandeling vervolg.

13:30 uur – lunch bij Brouwerij Troost

Het is inmiddels ongeveer acht uur geleden dat ik ontbeten heb. Niet zo vreemd dus dat ik behoorlijk trek heb gekregen. Voor de lunch loop ik terug naar Westergas, waar Brouwerij Troost een vestiging heeft. Op het terras is nog een plek vrij in de schaduw. Dat komt goed uit, want de temperatuur is inmiddels opgelopen tot 28 graden. In de volle zon zitten hoeft voor mij nu even niet.

Ik bestel de Beef Birria: een briochebol met langzaam gegaard rundvlees, guacamole, tomatensalsa en jalapeño. Daarbij neem ik een Extra Wit van de brouwerij zelf, vers van de tap. Het broodje verschijnt gelukkig kort na het bier. Met een lege maag en deze warmte is het toch prettiger om er meteen iets bij te eten.

De birria is goed op smaak en precies pittig genoeg. De jalapeño geeft het broodje wat scherpte, zonder dat de overige smaken verdwijnen. Ook over het bier ben ik erg enthousiast. Het Extra Wit is fris en vol van smaak en behoort wat mij betreft tot de betere witbieren die ik heb gedronken. Zo’n lunch op een schaduwrijk terras maakt een zomerse dag in Amsterdam compleet.

Na afloop reken ik € 22 af. De rekening bedraagt € 20,45, dus de rest is fooi. Goedkoop is het niet, maar voor een lunch met een speciaalbier op een populaire plek in Amsterdam vind ik het nog redelijk. Bovendien heb ik er uitstekend gegeten en gedronken.

14:00 uur – Amsterdam in Motion

Direct naast Brouwerij Troost ligt Amsterdam in Motion. Hier staat volgens de organisatie de grootste multimediale maquette ter wereld, in dit geval van de stad Amsterdam. Met mijn Museumkaart kan ik gratis naar binnen, dus ik besluit een kijkje te nemen.

De voorstelling duurt ongeveer vijftien minuten. Met projecties, licht en geluid wordt verteld hoe Amsterdam zich heeft ontwikkeld en voor welke keuzes de stad nu staat. Onderwerpen als klimaatverandering, ongelijkheid, de energietransitie en creativiteit krijgen veel aandacht. Ook de excuses van burgemeester Halsema voor de rol van Amsterdam in het slavernijverleden komen voorbij.

De presentatie is technisch knap gemaakt en de maquette is zonder meer de moeite waard om te bekijken. Tegelijkertijd ligt de nadruk sterk op actuele maatschappelijke thema’s. Daardoor voelt het verhaal soms wat eenzijdig en behoorlijk beleidsmatig aan. De boodschap is duidelijk, maar er blijft weinig ruimte over voor twijfel, nuance of andere perspectieven.

Na de voorstelling loop ik door naar de verdieping erboven. Hier is een aanvullende tentoonstelling ingericht over het Amsterdam van nu. Grote, losstaande gevels van bekende en alledaagse gebouwen vormen samen een soort driedimensionale stadswandeling. Zo kom ik onder meer langs Amsterdam Centraal, grachtenpanden, moderne woontorens en gebouwen die verwijzen naar sport, cultuur en het dagelijks leven in verschillende stadsdelen.

Achter en tussen de gevels worden verhalen verteld over bewoners, buurten en veranderingen in de stad. Volgens de toelichting staan acht thema’s centraal. Sommige onderwerpen zijn rauw, andere persoonlijk of hoopgevend. De opzet is speels en visueel sterk, al blijft ook hier de maatschappelijke invalshoek nadrukkelijk aanwezig.

Alles bij elkaar vind ik Amsterdam in Motion interessant genoeg voor een kort bezoek. De combinatie van de grote stadsmaquette, de projecties en de tentoonstelling op de bovenverdieping geeft een breed beeld van Amsterdam als stad in voortdurende verandering. Vooral visueel is het geheel sterk uitgevoerd.

14:50 uur – Museum Het Schip

Mijn volgende stop is Museum Het Schip, gevestigd in een van de bekendste voorbeelden van de Amsterdamse School. Deze bouwstijl ontstond aan het begin van de twintigste eeuw en herken je aan het expressieve metselwerk, de golvende gevels, bijzondere raamvormen en decoratieve details. Het gebouw werd ontworpen door architect Michel de Klerk en maakte deel uit van een vooruitstrevend wooncomplex voor arbeiders.

Helaas blijkt het museum in de zomer ook op dinsdag gesloten te zijn. Naar binnen gaan zit er vandaag dus niet in. Gelukkig is ook de directe omgeving interessant. Rond het Spaarndammerplantsoen en in de omliggende straten zie ik veel kenmerken van de Amsterdamse School terug. Vooral het baksteenwerk, de afgeronde hoeken en de versieringen in de gevels vallen op. Daarmee krijg ik alsnog een goede indruk van deze bijzondere architectuurstijl, al had ik het interieur en de tentoonstelling graag willen bekijken.

15:15 uur – Houthaven

Vanaf Museum Het Schip wandel ik verder naar de Houthaven. Dit voormalige havengebied is de afgelopen jaren veranderd in een moderne woonwijk met veel aandacht voor water, bruggen en opvallende architectuur. De geschiedenis van de plek is nog altijd herkenbaar, maar dan vertaald naar nieuwe gebouwen.

Op verschillende plekken zie ik gevels die verwijzen naar oude Amsterdamse pakhuizen en grachtenpanden. Smalle bouwvolumes, hoge ramen en bakstenen gevels krijgen hier een eigentijdse uitvoering. Daardoor oogt de wijk modern, zonder dat de band met het maritieme en industriële verleden helemaal verloren is gegaan.

Het vele water bepaalt voor een groot deel de uitstraling van de Houthaven. De woonblokken liggen op schiereilanden en worden met bruggen aan elkaar verbonden. Tijdens mijn wandeling steek ik meerdere keren het water over en verandert het uitzicht voortdurend. De combinatie van nieuwe architectuur, kades en doorkijkjes over het IJ maakt dit een interessant gebied om te voet te verkennen.

15:50 uur – cocktail op het REM-eiland

Het REM-eiland heeft een geschiedenis die minstens zo bijzonder is als het uiterlijk. Het stalen platform stond oorspronkelijk in de Noordzee, ongeveer negen kilometer uit de kust bij Noordwijk. In 1964 werden vanaf hier commerciële radio- en televisie-uitzendingen verzorgd door Radio Noordzee en TV Noordzee. Omdat het platform buiten de toenmalige territoriale wateren stond, probeerde de Reclame Exploitatie Maatschappij de Nederlandse omroepwetgeving te omzeilen. Dat duurde slechts enkele maanden. De overheid paste de wet aan, waarna de uitzendingen eind 1964 werden beëindigd. Het platform bleef nog jarenlang op zee staan en kreeg later andere functies. Sinds 2011 staat het in de Nieuwe Houthaven in Amsterdam, waar het tegenwoordig onderdak biedt aan een restaurant, bar en dakterras.

Iets voor vier uur beklim ik de trappen naar de bovenste verdieping van het platform. Hier bevindt zich de rooftopbar, die pas om 16:00 uur opengaat. Omdat ik wat vroeg ben, heb ik eerst alle tijd om rond te kijken. Het terras ligt ongeveer 22 meter boven het water en biedt vrij uitzicht over de westelijke havens, de Houthaven, Amsterdam-Noord en een flink deel van het IJ.

Zodra de bar opengaat, bekijk ik de kaart. Daarop staan vooral cocktails. Geen enkel probleem, want op een locatie als deze hoort wat mij betreft een cocktail. Kiezen is lastiger, want er staan meerdere aantrekkelijke opties tussen. Omdat ik wel van een frisse, zure smaak houd, bestel ik een Elderflower Sour. Daarnaast neem ik een fles bruiswater om mijn dorst te lessen. Het water is heerlijk koud en komt met deze temperatuur uitstekend van pas.

De Elderflower Sour blijkt een goede keuze. De cocktail is fris en duidelijk zuur, zonder dat hij te zoet wordt. Ik zoek een plek in de schaduw en geniet rustig van mijn drankje en het uitzicht. Vanaf hier zie ik de schepen en havenbedrijven aan de westkant van Amsterdam, de nieuwbouw van de Houthaven en aan de overzijde delen van Amsterdam-Noord. Het uitzicht verandert voortdurend door voorbijvarende boten en werkzaamheden in het havengebied.

Opvallend genoeg heb ik het dakterras vrijwel helemaal voor mezelf. Misschien is het voor restaurantgasten nog te vroeg. Het kan ook zijn dat het REM-eiland voor veel bezoekers wat buiten de gebruikelijke wandelroutes ligt. Je komt hier niet toevallig langs wanneer je alleen de bekende delen van Amsterdam bezoekt. Voor mij maakt die rust de ervaring alleen maar beter.

17:35 uur – met de veerboot naar Noord

Bij de opstapplaats aan de Pontsteiger kom ik net te laat aan. Ik zie de veerboot voor mijn neus vertrekken richting de Distelweg in Amsterdam-Noord. Dat betekent een kwartier wachten op de volgende overtocht.

Er zijn vervelendere plekken om even stil te staan. Vanaf de kade kijk ik uit over het IJ en de omliggende nieuwbouw van de Houthaven. Zodra de volgende pont arriveert, kan ik gratis oversteken. Net als de andere veerdiensten over het IJ maakt deze verbinding deel uit van het openbaar vervoer van Amsterdam en hoef je niet in te checken. De overtocht zelf duurt maar kort, maar brengt me wel naar een heel ander deel van de stad.

17:55 uur – Vlees & Co

Eigenlijk had ik liever een uur later gegeten. Mijn lunch was vandaag vrij laat en echt veel trek heb ik nog niet. Toch is dit qua route het meest logische moment om bij Vlees & Co aan te schuiven. Ik heb inmiddels bijna veertien kilometer gelopen en wil voorkomen dat ik later op de avond onnodig extra kilometers moet maken. Voor mijn doen begin ik daarom vroeg aan het diner.

De naam laat weinig aan de verbeelding over. Bij Vlees & Co draait het om vlees en het restaurant presenteert zichzelf nadrukkelijk als een adres voor goed vlees in Amsterdam. Of het ook daadwerkelijk het beste vlees van de stad is, kan ik natuurlijk niet beoordelen. Daarvoor zou ik veel meer restaurants moeten proberen en bovendien blijft smaak persoonlijk. Wel heb ik in de loop der jaren genoeg goed vlees gegeten om een redelijke indruk te kunnen vormen.

Omdat mijn eetlust nog wat beperkt is, kies ik als voorgerecht voor de Szechuan Iberico ribfingers. Deze botloze reepjes varkensvlees zijn langzaam gegaard en worden geserveerd met Szechuanpeper en hoisinsaus. Dat blijkt een uitstekende keuze. Het vlees is mals, de saus heeft voldoende pit en de verschillende smaken zijn goed in balans.

Als hoofdgerecht bestel ik een tournedos van ongeveer 200 gram, met chimichurri en een portie friet met mayonaise. De tournedos is netjes bereid en smaakt goed. Toch weet het gerecht me minder te verrassen dan het voorgerecht. Ik eet er met plezier van, maar de hoge verwachtingen die de presentatie van het restaurant oproept, worden voor mij niet helemaal waargemaakt.

Dat betekent niet dat ik hier slecht heb gegeten. Integendeel, het diner is verzorgd en vooral de ribfingers springen er positief uit. Alleen had ik bij een restaurant dat zo sterk inzet op zijn vleesspecialisatie gehoopt op nét iets meer onderscheid. Voor mij blijft het daarom bij een goede maaltijd, zonder dat het tot de beste vleeservaringen behoort die ik heb gehad.

19:25 uur – A’DAM Lookout

Tijdens mijn vorige dag in Amsterdam had ik de A’DAM Lookout al vanaf de overkant van het IJ zien liggen. Toen paste een bezoek niet meer in het programma, maar vandaag heb ik er wel tijd voor. Vanaf het restaurant loop ik in een kleine twintig minuten naar de markante toren naast het Eye Filmmuseum. Bij de kassa ben ik snel aan de beurt en ook bij de lift hoef ik nauwelijks te wachten.

De rit omhoog is al een belevenis op zich. In de lift zorgt een korte lichtshow ervoor dat de twintig verdiepingen in hoog tempo voorbijgaan.

Ongeveer vijf minuten na binnenkomst sta ik op de twintigste verdieping. Hier bevindt zich een panoramische verdieping met een bar en grote ramen rondom. Het uitzicht is meteen breed en helder. Omdat er in de directe omgeving relatief weinig hoge bebouwing staat, kijk je ver over de stad, het IJ en Amsterdam-Noord.

Met een trap ga ik nog een verdieping hoger naar het openluchtterras. Daar wordt het uitzicht nog beter. Ik herken zonder moeite Amsterdam Centraal, de Houthaven, delen van het centrum en de havens. Zelfs de verkeerstoren van Schiphol is in de verte goed te zien. Dat geeft pas echt aan hoe ver je hier kunt kijken.

Op het dak bevindt zich ook de bekende schommel die over de rand van het gebouw zwaait. Daar moet je apart voor betalen. Alleen al kijken naar de mensen die tientallen meters boven de grond heen en weer schommelen, levert genoeg spanning op. Zelf houd ik het vandaag bij het uitzicht.

A’DAM Lookout blijkt een passende afsluiting van mijn route door het westen en noorden van Amsterdam. Veel plekken die ik eerder op de dag heb bezocht, kan ik vanaf hier opnieuw aanwijzen. Nu zie ik pas goed hoe ze zich tot elkaar, het IJ en de rest van de stad verhouden.

20:05 uur – een drankje bij Eye

Voor een bezoek aan het Eye Filmmuseum ben ik helaas te laat. Het museum blijkt vandaag tot 19:00 uur geopend te zijn. De sluitingstijd van 22:00 uur die Google vermeldt, geldt alleen voor het café en het terras.

Dan maak ik daar maar gebruik van. De zon schijnt nog volop op het terras aan het IJ en de temperatuur is aangenaam. Met een drankje erbij is het geen straf om hier nog even te blijven zitten en terug te kijken op de dag.

20:30 uur – met de veerboot naar Amsterdam Centraal

Ik moet een keuze maken: bijna een uur op het terras blijven of na twintig minuten alweer vertrekken om een eerdere trein te halen. Ik kies voor dat laatste, al wordt het krap. Inmiddels merk ik goed dat deze dag behoorlijk wat energie heeft gekost. De combinatie van vroeg opstaan, de zomerse warmte en 19,3 kilometer wandelen volgens mijn gezondheidsapp begint zijn tol te eisen. Het is mooi geweest voor vandaag.

Ik loop naar de pont en steek voor de laatste keer vandaag het IJ over. De gratis veerboot brengt me in enkele minuten van de Buiksloterweg naar de achterzijde van Amsterdam Centraal. Daarna moet ik nog flink doorlopen om mijn trein te halen.

20:36 uur – met de trein naar Roosendaal

Het wordt uiteindelijk nog even rennen door het station, maar ik stap precies op tijd in de intercity richting Vlissingen. Deze trein rijdt rechtstreeks naar Roosendaal. Al weet je bij de NS natuurlijk nooit helemaal zeker of een trein ook daadwerkelijk zijn volledige route aflegt.

Deze keer gaat alles gelukkig volgens planning. Klokslag 22:30 uur arriveer ik in Roosendaal, precies volgens de dienstregeling. Moe, maar met een dag vol nieuwe plekken, straatkunst, architectuur en bijna twintig wandelkilometers achter de rug, loop ik terug naar de auto, waarna ik naar huis rijd.